Unneg er miz Kala-Gouia=F1 : ur gentel a bred=E9rourieh, a filozofi
Cho=F1j dalhet an unneg er miz Kala-Gouia=F1 e ya kuit =E9 brumenn an
amz=E9=
r.
Ofisiel eo an esm=E9ein hoah, mes n'eo ket mui esm=E9ein an dud dr=E9 vraz
:=
er vro ne v=E8=F9 ket mui an d=E9i =E9 dichein =E9 galon. Ken amz=E9r zo
bet=
niveruz testennou ha soudarded er << Berz=E9l Braz, =E9 oa an d=E9i un
amz=
=E9r
pe gomuni=E9 rah an dud =E9r chonj, komzed =E9 v=E9z=E9 =E9tr=E9 mignoned
ha=
g =E9-barh
an ti=E9gehieu. Tud manet salvet e oa =E9roalh eid lared er spont ou-do=E9
ve=F9et. Peb hani e oa tapet =E9n ur chonj beo. Kou=E9het eo tenn er fin
ag
amz=E9r an =E9vor.
Ha n=E9oah, red eo derhel chonj an d=E9i, ha gw=E9led an unneg er miz
Kala-
Gouia=F1 =E8l un d=E9i pou=E9zuz. Chetu perag.
Emlah an Europ, sakrif=ECs heb r=E9zon hag en-nes lahet ur rummad a-b=E9h,
er berz=E9l a 14 e zo lein a gent=E9liou eidom-ni. Axiom, laroud braz
kantvl=E9ad er golaou e o=E9: moned er sia=F1sou, er gouzoudou, an
teknikou
hag an arzou e ra mod sur ur gwellaad ag an d=E9n. Gw=E9let on-eus ged er
berz=E9l penaoz ne oa ket gwir.
Pi=F9 e hell=E9 kr=E8dein de grog an ugentved kanvl=E9ad, =E9 veh=E8
tuchant=
un
amz=E9r ou=E9z heb par ar an douar-braz euroupad ? =C9 1900, mestr-skol er
l=E9or << Glo=E8r me zad >> e lar=E9 dirag =E9 skolidi ken kaer =E9 vo er
hantvl=E9ad ne=F9=E9, amz=E9r er progr=E8s hag er peuh. Ur fari keradeg !
Er=
berz=E9l 14-18 e vo=E9 ur giladenn hag an d=E9n, hag ur giladenn ag an
sev=E9nadur, =E9-pad er mem amz=E9r pe o=E9 ur mar=E9 ag er progresou
teknik=
..
=C9n un amz=E9r pe o=E9 =E9 bleu an arzou hag er lennegel, pe o=E9 sevenet
p=
eb
rummad sosial, pe gr=E8s an teknick =E9 kil=E9 er gle=F9eh, pe o=E9 er
vuh=
=E9
bamdieg =EAsoh ged er honfort, pe o=E9 an dud am=E9zeg breman ged an tren,
er barbareh en-des skoeit =E9r broadou sevenaduran. Ur gentel eo ag er
berz=E9l : er sev=E9nadur n'eo ket ur hled taer =E9ned d'er barbareh.
P=E9tr=
a
o=E9 gwelloh eid er sev=E9nadur europad =E9 1913 ? P=E9tra o=E9 barbaroh
eid=
an
havaleb Europ =E9 1915 ?
Mod-z=E9, an unneg a viz Kala-Gouia=F1 e lar dim chonj diar or sev=E9nadur
bresk. Ken galz a draou divalao =E9-raog er berz=E9l : goall d=E9ch,
drouglah, dir=E9ih, laereh, palfors, zo eit boud virtuz =E9-pad. Er spered
kritik, er gounid-z=E9 mad ag an d=E9n, zo bet torfedekeit dr=E9
bropagand;
er propagand en-nes tapet l=E9h an informasion, pe v=E9z=E9 lared d'er
goazeden em zisko=E9in =E8l ma vehen loned =E9 bandennou. Freud en-do=E9
remerket an dra-z=E9 dija =E9 1915 : er sev=E9nadur e zo nameid ur
l=E9denad=
fin, gr=E9et ged an desa=F9 hag an normou moral; er =84has =E9ndro" ag an
agresivitet e ya kuit pe v=E9 prom=E9t=E9et d'an d=E9n er blijadur
b=E8vein
gouez lod a boulzadou koh-Noe. Sklaer eo bet ged er berz=E9l-z=E9 : n'eo
ket daet er barbareh ag << er m=EAz >>, deuz poblou gw=E9let nebeud
sevenet.=
Ean n'eo ket deit nag deuz er hlaseu =84danj=E9ruz" =E8l canut-ed a
Lugdun,
er barbareh e zo deit deuz er galon mem ag er sev=E9nadur. =C9 peb d=E9n
=E9=
kell genel er barbareh.
Er berz=E9l bed ketan en-nes laret =E9n-dro neusen un adaj koh : << homo
homini lupus >> - << ur bl=E9i eo an d=E9n eid an d=E9n >>. Nag er
sev=E9nad=
ur ha
nag er progr=E8s ou-des ket gellet lahein er bl=E9i kri e gousk =E9 peb
unan=
=E9tr=E9zom, er bl=E9i on-eus cherret ged er =84has =E9n-dro", pe ean e
hort=
o
pasiant er mar=E9ou mad aveito=F1 (hag er berz=E9l e zo unan =E9tr=E9z=E9)
p=
e vo
dieubet. Spisweler, er gristeneh hi-des r=E9et, pell amz=E9r zo, un an=F9
d'er bl=E9i, a n'hellam ket lahein, gw=E9let de heul ged er psicanaliz
e=F9=E9 : er pehed a orin.
N'ankouaham ket an unneg a vis Kala-Gouia=F1. N'eo ket mui ur mar=E9 de
festein treh ur vroad europad diar unan arall am=E9zeg, ur hantvl=E9ad zo.
Se zo n=E9oah un d=E9i pou=E9zuz tr=E9, hag e ziskoei, ur ben=F9eg optik
hag=
e
lar dim pegen bresk eo or sev=E9nadur ha pegen bresk eo an d=E9n dirag er
barbereh =E9 toug abarh ean =E9-unan.
Gw=E9let deuz er poent-z=E9, en em gemm fest an treh =E9 kentel a
bred=E9rourieh.
Rob=E8rt REDEKER
troet =E9 brezoneg ged Alan Broc
|
