DAOU BOUEZ, DAOU VUZUL
ged Gabriel Matzneff
(Combat, 25 miz =E8st 1967)
Nitra n'am-eus =E9neb d'an aotrou Regis Debray. Nend en anaouan ket hag
un d=E9n =E9 prizon en-des berped me hengarant=E9. Gob=E9r e ran nez=E9 er
h=
oant
ma vo buan an aotrou Debray ged =E9 g=E9rent =E9r g=EAr =E9ndro ; e=FCruz
ou=
n =E9
wel ar goarnamant bolivian e en laosk degem=E9r vizitou =E9n =E9 brizon,
hag=
ob=E9r inou prezegou eid ar hazetennou ha boud skeudennet rev=E9 =E9
blijadur deho=F1.
So=E9het oun un tammig neoah. Dalhet eo bet an ajitatour-z=E9 hag an
hant=E9r-werhed arne=F9et ag ar progresism bedel e v=EAka hag e ouil =E9n
an=
=F9
ar Gousians ollvedel.
Lousteri ! Pilpouzed ! Lennit ou an=F9ou ha sellit ou fennou ! Ind e zou
er mem tud fl=E9riuz, =E9-pad tregont vl=E9 ind zou bet stouiet iz=E9l
dirag=
treid ur foll sadik, Jojeb Stalin ; Ind e zou er mem tud, ha =E9neb d'an
inour ha d'ar wirione, ind ou-des nehet betag ar mar=E9 d=E9v=E9an ar
hampou=
konsantrasion sovi=E9tel. Gweh erbed n'ou-des ket laret UR GIR
protesteh p=E9 aho=E9l a zru=E9 eid ar milionou viktimou ag an tiraneh
komunour.
=C9n=E9an vad ! Ind e stlakas ou daouorn pe vo=E9 drouglahet Goumiliov* ;
ind e stlakas ou daouorn pe vo=E9 drouglahet Babel* ; ind e stlakas ou
daouorn pe vo=E9 drouglahet Mandelshtam* ; ind e stlakas ou daouorn pe
vo=E9 drouglahet Pilniak* ; ind ou-des laosket mer=F9el a zisanspo=E9r
Esenin* ha Tsvetayeva* ; ind ou-des laosket lakaad =E9n d=E9****tasion,
fuzullein, martirizein kantadou ha kantadou skrivagn=E9rion, b=E9l=E9ion a
vilou, ha paezanted a vilionou.
Goah hoah, ind ou-des sikouret an tiraned ; betag an d=E9i d=E9v=E9an ind
ou=
-
des lipet botei=E9r ar penn dreist-ijineg Stalin, =E8l m'ou-des lipet de
heul botei=E9r C'hrouchtchoff, =E8l ma lipont hiri=F9 botei=E9r Kosygin
(p=
=E9
Mao Ts=E9-toung rev=E9 an tech) ; ind ou-des groeit barnereh =E9 <<
goallgomzereh =E9 gaou >>, =E9 << diffamation >>, =E9neb de Kravtchenko,
de =
z/
David Rousset*, ha d'an oll dud ou-des sa=F9et =E9neb d'an torfedou.
Met perag =E9 komzehen nameid di=E0r an amz=E9r drem=E9net ? d'er
bl=E9ad-ma=
n, =E9
miz genver, deg skrivagnour youank bennag zou bet dalhet ha kaset =E9n
toull-bah, ind ou-des imbannet ur gelaouenn lennegel kuhet, lod unan
en-do=E9 manifestet =E0r plasenn publik, =E9 Moskou, hag huchet << d'an
diaz=
an tiranieh ! >>.
Laroud a ran an=F9eu ag unan bennag : Aleksandr Ginzbourg*, skrivagnour
er << Lior gwenn ag an af=E9r Siniavski-Daniel* >>, Youri Galanskov, penn-
skrivagnour ar gelaouenn << Feniks >>, Aleksei Dobrovolski, Vadim
Delaunay, Vladimir Boukosvskiy, Evg=E9niy Koucheff. Ind zo =E9 toullbah
=E9
segred adaleg ar miz genver, viktimou eun arbitr=E8r polisel heb lezenn;
or dizarempred e zo a-grenn ; d=E9n erbed n'en-des ket droed doned ou
vizitein, nag ou h=E9rent tostan ; d=E9n erbed ne o=E8r ket e=F9=E9
pegourz =
=E9
veint barnet.
Rev=E9 er hel=E9ou ag er gealouenn harluet << Gr=E0ni >>, unan
=E9tr=E9z=E9,=
ar
youank Vladimir Boukovskiy zo bet tennet tuchant ag er prizon ha kaset
=E9n ur hlanvdi psikiatrik << spesial >> kenan, e-men (men=E8get) << e
v=E9
groeit arnodou medikal kri =E0r ar brizon=E9red, hag red eo chonj d'ar peh
=E9 v=E9z=E9 groeit a-barh ar hampou hitlerian >>
=C9n=E9an gaer ! N'hellet ket fichal un tammig ? Penaoz e fiet boud
fuloret ged an << af=E9r Debray >> pa badet mad ha sioul, pe da=F9et diar
an=
<< af=E9r Delaunay >>, p=E9 an << af=E9r Ginzbourg >>, p=E9 an << af=E9r
Dob=
rovolski
>>, p=E9 an << af=E9r Boukovskiy >> ?
P=E9tra e horto ar hompezennou a-gl=E9i, glan ha pur, eid boud piket =E9n
ou=
halon ? P=E9tra e horto Sartre eid gob=E9r ur bagad diwall ag or hansorted
youank =E9n Unaneh Sovi=E9tel ? P=E9tra e horto Liga Droedou an D=E9n eid
sevel =E9neb ? P=E9tra e horto er Gro=E9z-Ru eid deraou un ensell ?
P=E9tra =
e
horto an oll dud ou-des ou daoulagad hag ou hameraou trema ar Bolivia
eid ou zroein devad prizon Lefortovo a Voskou ?
Notennou deuz Broc :
- Nikolai Stepanovitch GOUMILIOV
E oa eur barz rusian ganet e Kronchtadt e 1886 hag a voe fuzuillet
gand ar gomunerion e Petrograd e 1921.
Eneb d'an arouezism a oa er mod, e=F1 a groueas e 1912 an emzao akme=EFst,
deuz ar gresianeg << akm=EA >> =3D lein, klipenn, burhuduz diskoet gand
Anna=
Ac'hmatova. (E=F1 a voe e hoaz kentan). Ar gomunerion a hen damallas
beza konspiret eneb d'ar goarnamant sovietel hag a hen fuzuillas. E
werzou, parfed en o stumm, a zo leun ekzotism ha blaz darvoud (Hent ar
gonkistaderien, 1905; Perl, 1910; An toull-koad, 1918; Piler tan,
1921).
=C9-pad ur bochad bl=E9adou, =E9 roeg Anna, ar varz=E9z rusian vrasan =E9n
o=
ll
amz=E9rieu, ne ouias ket ma ean e oa mar=F9 p=E9 veo. De houd=E9, =E9
ouias =
hi
penaoz ar gomun=E9rion ou-do=E9 ean lahet =E9-pad ar gouianv. Lod a
vl=E9ado=
u
hoah de heul, ind e laras dehi =E9-pel=E9h ou-do=E9 masakret =E9 oaz, heb
r=E9ein dehi ar horf =E9ndro, p=E9deguir ar gomun=E9rion ou-do=E9 ean
losket=
.. Hi
e ias d'ar l=E9h =E9-pel=E9h =E9 oa bet lahet ken kri he goaz. Se oa an
neve=
z-
han rusian hag ar lann a oa leun a vleun. Anna Ac'hmatova a skrivas da
houde unan deuz he gwerzennou mantruz gand ar frazenn-ze e-mesk ar re
all :
<< Iskiz eo ar vuh=E9 ! dre gustum e ta an intanv=E9zed de zoug bleu ar
b=E9=
ou goazed, ha m=E9, e cherren bleu =E0r te hani ! >>
- Isaac Emmanouilovitch BABEL
a oa eur skrivagnour rusian ganet en Odessa tro-dro 1894 hag a voe
fuzuillet gand ar gomunerion =E9 1941.
Ganet =E9n un diegeh uzeo ag Odesa, ean e voe mignon de h/Gorki, hag a
gl=E9i =E8l an hani. =C9 gontadennou << Kontadennou Odesa >> 1931, <<
Marheg=
ieh
ru >> 1926, hag =E9 hoariva, << Maria >> 1935, e gan ar gevredigeh
sovi=E9te=
l
ne=F9=E9. Trotskour =E9 vo=E9 tamallet boud, hag ar gomun=E9rion e ean
lahas=
..
Reabilitet =E9 vo=E9 =E9 1954.
- Osip Emilievitch MANDELCHTAM
e oa ur bard rusian ganet =E9 Varsovia =E9 1891 ha mar=F9et =E9
Vladivostok
tro-dro 1938. Krou=E9ein e ras ged Goumiliov hag Anna Ac'hmatova ar skol
barzel akme=EFst. He gwerzennou e zou lein a chonjou koh-vraz hag
istorel. Ar gomun=E9rion ou-des ean harluet a 1934 betag 1937 a-gaoz ur
werzenn =E9neb de Stalin. Dalhet =E9 vo=E9 get=E9 ur weh aral =E9 1938, ha
e=
an e
var=F9as =E9n ur hamp a drem=E9neh.
- Boris PILNIAK
Boris Andreievitch Vogau deuz e ano mestradel a oa eur krivagnour
rusian ganet e Mojaisk tro-dro 1894 hag a voe drouglahet e 1937. Kanal
a reas an Dispah en eun heuliad braz, << Ar bl=E9ad noah >> 1922, med ne
voe ket a-du ged an argadou eneb hengounou ha talvoudegeziou ar bobl
rusian : << Mekanikou ha bl=E9idi >> 1924, << Ar Volga a en em daol e-barz
ar mor Kaspian >> 1930.
Ar gomun=E9rion e en zalhas =E9 1937. Ofisiel en-des =E9et de guhed
adaleg.
- Sergei Aleksandrovitch ESSENIN
a oa eur barz rusian, ganet e Konstantinovo, e-barz ar goarnerez a
Riazan, e 1895 hag en em lahas e=F1 e-unan e Leningrad e 1925.
Koutant =E9 vo=E9 =E9n amz=E9r an Dispah a 1917. Ean e zim=E9as ged
Isadora
Duncan, met =E9 vo=E9 buan kers=E9et, ha da heul zoken spontet ged er
rejim
ne=F9=E9. Gourdrouzet ha dizanspo=E9ret, ean en em lahas.
- Marina Ivanovna TSVETAYEVA
e oa ur varz=E9z rusian, ganet =E9 Moskou =E9 1892, emlahet =E9 Yelalouga,
=
=E9-
tal Kazan, =E9 1941.
He gwerzennou a zou lein a vuh=E9 hag orijinal, ged ur lusk gouieg : <<
Albom an abard=EAz >> 1910, << Verstou >> 1922, << ar plah Tsar >> 1924.
Hi e ias kuit deuz ar vro =E9 1922 ged he ziegeh. De heul hi e heulias =E9
1939 he goaz hag he merh, ou-do=E9 donet =E9n URSS =E9ndro. Ar
gomun=E9rion =
e
fuzuillas he goaz hag e forbannas he merh. Marina Tsvetayeva e zas
boud foll ged ar po=E9n hag en em lahas.
- David ROUSSET
e oa ur militant komunour gall, lakeit uhel e-barh er PCF. Ean e ias
de skol er gadred =E9 Frounz=E9 (URSS) eid peurachuein =E9 diskadureh
militant. Pe welas er wirione ag an Unaneh Sovi=E9tel, ean e zas boud ur
militant komunour pismigour. Ar Gompezenn ne zigar=E9as ket deho=F1 =E9
frankiz, e ean forbannas, hag e vreina rah er rest =E9 vuh=E9.
- Andrei SINIAVSKI
e oa ur romantour ha pismigour lennegel rusian, ganet e Moskou =E9 1925
ha mar=F9 =E9 Fontenay-aux-Roses =E9 1997. Istorour a lennegeh ha klaskour
=E9n Institut Gorki, nez=E9 lakeit uhel =E9-barh ar rejim. Ean e kollas
oll
he mich=E9riou skolveurieg p=E9deguir en-do=E9 diwallet Boris Paster****,
priz Nobel a lennegeh =E9 1958.
Dalhet =E9 vo=E9 =E9 1965 p=E9deguir en-do=E9 imbannet =E9n estren lod a
lio=
riou
pismigour diar er rejim ged Aleksandr Daniel. Er gomun=E9rion e en
gondannas de seih bl=E9 kamp <<ged rejim stard>>.
Aleksandr GINZBOURG e brotestas hag e gouzanvas er mem tra.
Andr=E9 Breton, Marguerite Duras ha Michel Leiris e sa=F9as e=F9=E9, met
Andrei Siniavski e iei kuit nameid =E9 miz m=EA 1971.
E 1973, =E9 hell moned chom =E9 Bro-Gall, =E9-men e gelenn =E9 Paris-IV
hag =
e
imbann << Ur voueh =E9-barh er bagad a gan=E9rion >> =E9 1974, priz er
gwell=
an
romant estren, << Andrei-er-Oallchans >> (1981), Noz vad ! (1984), <<
Ivan an Dizoubl. Paganism, hud ha f=E9i er bobl rusian >> (1990).
|
